تاریخچه صنعت آسانسور در ایران

این مقاله نگاهی اجمالی و گذرا دارد به نحوه ورود آسانسور به ایران و تکامل صنعت آسانسور در ایران.

این مقاله نگاهی اجمالی و گذرا دارد به نحوه ورود آسانسور به ایران و تکامل صنعت آسانسور در ایران.

با توجه به قدمت صنعت آسانسور در جهان میتوان گفت که صنعت آسانسور در ايران صنعتی نوپاست که قدمتی حدودا" هشتاد ساله دارد. البته اگر گفته های بدون مدرک در مورد نصب آسانسور در کاخ گلتسان توسط  ناصرالدين شاه را ناديده بگيريم، اولين آسانسورها (که آنهم البته دیگراثری از آنها بجا نيست) در پالايشگاه آبادان و در دوران حکومت احمد شاه قاجار نصب شده است. اما آنچه مسلم و قابل بررسی است آسانسورهایی میباشد که در ساختمانهاي ساخته شده  درزمان پهلوی اول نصب شده است .بقایایی ازاین آسانسورها در ساختمانهای اطراف ميدان امام خمينی (ميدان سپه سابق) مثل باشگاه افسران ستاد ارتش و کتابخانه ملی وجود دارد و بسياری از آنها توسط کارشناسان خارجی و به کمک اولین نسل متخصصين ایرانی صنعت آسانسور در ايران نصب و راه اندازی شده است.
نسل اول ساختمانهای بيش از سه طبقه در ايران در دوران پهلوی اول و آپارتمان سازی بصورت امروزی از سال 1335 در دوران پهلوی دوم شروع شده است. بنابراين دوران رشد صنعت آسانسور ايران را باید اواخر دهه 30 شمسی دانست .
ابتدا آسانسورها کامل و بسته بندی شده از خارج از کشور به ايران وارد می شد. ليکن بتدريج شرکتهای ايرانی فروش و نصب آسانسور در ايران بوجود می آيند و در سال 1345 اولين کارگاه توليد درب و کابين توسط اوکسن الکسانی با کپی برداری از روی درب و کابينهای شرکت های اروپايی بوجود می آيد.
در سال 1345 طرح های وزارت مسکن و شهرسازی برای آپارتمان سازی برنامه ريزی شده و ايجاد شهرک های مسکونی در اطراف شهرهای بزرگ در دستور کار قرار میگیرد و به تبع آن ، برنامه ريزی برای ساخت اولين کارخانه آسانسورسازی در ايران شکل میگیرد.
در سال 1350 کلنگ ساخت اولين کارخانه آسانسورسازی ايران با نام ايران شيندلر در زمينی به مساحت چهل هزار متر مربع واقع در شهر صنعتی البرز قزوين به زمينی زده می شود و در سال 1353 اين کارخانه با ظرفيت اوليه توليد چهارصد دستگاه آسانسور تحت ليسانس شيندلر سوئيس به بهره برداری می رسد و بطور همزمان جهت پرورش نيروی متخصص در زمینه نصب آسانسورهای خود مبادرت به برگزاری دوره های کامل آموزشی تئوری و عملی نصب آسانسور می نمايد که در هر دوره حدود 20 نفر تکنسين موفق به کسب مدرک مهارت نصب می شوند و اين دوره ها از سال 1354 تا 1357 ادامه می یابد و امروز دانش آموختگان آن دوره ها زبده ترين و کارآمدترين افراد در صنعت آسانسور در ايران می باشند و اغراق نمی باشد اگر از شرکت آسانسورسازی ايران شيندلر به عنوان مادر صنعت نوين آسانسور در ايران ياد کرد. همچنين بطور همزمان اولين کارخانه سازنده قطعات آسانسور در ايران با نام تسلا ــ ايران توليد خود را شروع می کند.
در سال 1354 کارخانه آسانسور و پله برقی ايران در ابهر تأسيس و مدتی بعد تحت ليسانس هاوس هان آلمان شروع به توليد می کند. شرکت اوتيس آمريکا نيز اقدام به خريد زمينی در شهر صنعتی ساوه نموده و برنامه ريزی برای تأسيس کارخانه می کند.
همچنين در سال 1355 شرکت توليدی ايران امباربا  کارخانه توليد آسانسور خود را در شهر صنعتی رشت تأسيس و توليد آسانسور را تحت ليسانس امباربا اسپانيا آغاز می کند.
در کنار شرکت های توليدی فوق حدود سی شرکت نصب و فروش آسانسور هم در ايران تا سال 1357 دائر می شود که بعضی از اين شرکت ها نمايندگی فروش شرکت های فوق را در تهران و شهرستان ها دريافت می کنند. همچنين چهار يا پنج کارگاه توليد درب و کابين هم ايجاد می شود که شرکت های فروش و نصب آسانسور را ياری می دهند. پس از پیروزی انقلاب  وشروع جنگ تحمیلی  کار شناسان خارجی و اکثر شرکتهای خارجی فعال در این صنعت بغير از شرکت ايران شيندلر که هنوز هم تحت ليسانس شيندلر سوئيس فعال است ایران را ترک میکنند .

در سال ۱۳۷۸ سندیکای آسانسور وپله برقی با هدف ساماندهی صنعت آسانسور و برنامه ریزی در جهت آموزش و گسترش کیفی و هر چه بهتر شدن شرکت های آسانسوری و تولید کنندگان تاسیس شد و اکنون با عضویت بیش از ۵۰۰ شرکت در تهران و شهرستان ها و ایجاد کمیته های ارزشیابی- فنی و آموزشی – طرح وبرنامه- فرهنگی – و حل اختلاف و با ایجاد شعب مختلف در اکثر مراکز استان ها و همکاری با ۲ دانشگاه آموزش علمی آسانسور و همکاری و ارتباط نزدیک با ادارات استاندارد کل، بازرگانی ،صنایع و معادن در صدور پروانه های طراحی و مونتاژ و کنترل کیفی و نظازت بر ساخت و تولید آسانسور و قطعات آن خدمات ارزنده ای را به اعضاء و خریداران و مصرف کنندگان و در کل به صنف آسانسور ارائه نموده است.
ايران در حال حاضر، بيش از دويست هزار آسانسور و پله برقی نصب شده دارد.